Wersja do wydrukuWersja do wydruku

Bardiów zachwyci wszystkichbardejov podróżnych. I tych, spragnionych kontaktu ze średniowieczem, i tych, którzy chcą spróbować smaków lokalnej kuchni. Miasteczko z najpiękniejszym rynkiem Słowacji.

 
Dlaczego rynek słowackiego Bardiowa jest tak unikatowy, bardejovże został wpisany w 2000 roku na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO? Odpowiedź jest prosta: spowodował to zastój gospodarczy, jaki dotknął tereny dzisiejszej wschodniej Słowacji w XVIII i XIX wieku. Brak funduszy wpłynął na to, że dziś możemy podziwiać miasto sprzed trzech-czterech stuleci.
 
Bardiów, dawniej wzmiankowany jako Barfta lub Bartfeld istniał od połowy XIII wieku. Miasteczko zostało założone przez przybyszów ze Śląska, co niewątpliwie wpłynęło na jego niemiecki charakter (jeszcze w XX wieku co czwartym mieszkańcem Bardiowa był Niemiec). Położenie przy szlaku handlowym z Polski do Węgier spowodowało duży napływ obcej ludności trudniącej się sprzedażą, np. tokajskich win. W ten sposób Bardiów stał się wielonarodowym miasteczkiem, goszcząc w swych progach Węgrów, Polaków i osoby innych narodowości.
 
bardejovNajwiększy rozkwit miasto przeżywało w końcu XV wieku. Wcześniej, pod jego murami rozegrało się kilka ważnych bitw, m.in. wojsk polskich z oddziałami Zygmunta Luksemburskiego sprzymierzonego z Krzyżakami (1410 rok). Nie bez znaczenia dla rozwoju miasta było także jego oblężenie i okupacja przez Polaków podczas wojny węgiersko-polskiej w 1402 roku.
 
Zapoczątkowany około 1500 roku rozwój miasta, trwał aż do końca XVII wieku, kiedy miasto nawiedziły epidemie, a miejscowa ludność buntowała się przeciwko autokratycznym rządom Habsburgów. Zastój gospodarczy zatrzymał rozwój miasteczka na dwa stulecia. Dopiero w końcu XIX wieku zaczęły powstawać domy poza murami miejskimi.
 
Niezwykle ciekawym zabytkiem Bardiowa jest ratusz, pochodzący z lat 1505-09. Jest to przykład architektury wykorzystującej osiągnięcia bardejovprzybyłego z Węgier renesansu (prostokątne okna, szczyty), ale cały czas pozostającego w tradycji gotyckiej (łuki nad wejściami). O tym, że fundatorzy tego budynku ideowo byli jeszcze w średniowieczu, świadczą niewielkie rzeźby pod dachem budynku oraz na krańcach szczytów, przedstawiające m.in. sowy, głowy ptaków, nagie kobiety, śmiesznie stylizowane postaci z dużymi głowami i narzędziami pracy (np. młot).
 
W ratuszu funkcjonuje Szaryskie Muzeum, jedno z najstarszych na Słowacji, w którym zgromadzono eksponaty związane z historią Bardiowa i okolic. Atrakcją są z pewnością ikony pochodzące z XVI-XIX wieku ze wschodnich terenów Słowacji.
 
bardejovPrzy zestawieniu z potężnym kościołem św. Idziego (Sv. Egida) ratusz wydaje się jednak budowlą niewielką. Główna świątynia Bardiowa, która swymi rozmiarami najlepiej świadczy o dawnej potędze finansowej miasta, powstawała od XIV do XVI wieku. Pożar w 1878 roku spowodował konieczność odbudowy obiektu, stąd wiele dekoracji zewnętrznych pochodzi z końca XIX wieku. Świątynia jest trójnawową bazyliką o dość ciemnym wnętrzu kryjącym wspaniałe wyposażenie „z epoki”.
 
Należy do niego zespół aż 11 średniowiecznych ołtarzy (!), z których większość pochodzi z przełomu XV i XVI wieku. Ołtarze poświęcono św. Annie, Zaśnięciu NMP, Chrystusowi i św. Józefowi. Każdy z nich ma niesamowicie precyzyjnie wycięte w drewnie figury, ale największe wrażenie robi chyba Mały Ołtarz NMP. Równie ciekawy jest niewielki ołtarz Narodzenia Chrystusa z przedstawieniami, wieńczącymi późnogotyckie łuki.
Niektóre z figur ołtarzowych, jak np. samotnie stojąca św. Barbara z dawnego ołtarza głównego (obecnie w zachodniej części kościoła) powstały w warsztacie Mistrza Pawła z Lewoczy.
 
Równie cennym zabytkiem wewnątrz świątyni jest wysokie bardejovkamienne tabernakulum (miejsce do przechowywania hostii) z niezliczoną wprost ilością gotyckich łuków. W pobliżu znajduje się pochodząca również z ok. 1500 roku chrzcielnica. Warto także zwrócić uwagę na belkę tęczową z przedstawieniem Ukrzyżowania Chrystusa, na boczne kaplice z renesansowymi płytami nagrobnymi oraz na… zniszczone drzwi zbite z potężnych kłód drewna.
 
To, co nadaje klimat miastu – to kamienice oraz mury obronne. Kamieniczki są niewielkie, ustawione kalenicowo do rynku i czasami malowane z zewnątrz. Większość z nich pochodzi z XVI-XVIII wieku. Piękne rokokowe malowidła zachowały się na domach z numerami 13 (w środku część ekspozycji Muzeum Szaryskiego) i 26 z przedstawieniem Wniebowzięcia NMP.
 
bardejovMury miejskie najlepiej oglądać z zewnątrz, wtedy robią one większe wrażenie. Szczególnie dobrze zachowały się od strony południowej i wschodniej wraz z Bramą Dolną połączoną z Barbakanem. Na przeciwległym krańcu zabytkowego miasta wznosi się tzw. Gruba Baszta (Hruba Basta), czyli wolnostojąca wieża zwieńczona dachem.
 
Jeśli mamy więcej czasu na Bardiów, możemy zapuścić się głębiej w wąskie uliczki. Zobaczymy wtedy m.in. spichlerz włączony w skład obwarowań miejskich, a także gotycki kościół franciszkanów oraz grekokatolicką cerkiew z początku XX wieku.
 
Niektóre kamieniczki, niekoniecznie ulokowane przy rynku, mieszczą bardzo miłe lokale, w których można zażyć kuchni regionalnej, rozkoszować się słodyczami czy spróbować słowackiego i węgierskiego wina. Przy rynku charakterystycznymi miejscami są pierogarnia (własny wyrób, pd.-zach. narożnik) i cukiernia z dużym wyborem ciast i lodów (pd.-wsch. narożnik). Jeśli chcemy czegoś bardziej wykwintnego, trzeba zapuścić się w głąb starego miasta. W każdym razie nie będziemy zawiedzeni – ani kuchnią, ani zabytkami w Bardiowie, które razem tworzą jedno z piękniejszych miast Słowacji i Europy Środkowej.
 
Informacje praktyczne:
Bardiów (Bardejov) położony jest na Słowacji, ok. 30 km od granicy z Polską. Najłatwiej dojechać tu przekraczając granicę w Koniecznej, Barwinku lub Muszynie. Z polskich gór można sobie tu zaplanować jednodniową wycieczkę.
Muzeum Szaryskie jest czynne w sezonie (maj-wrzesień) każdego dnia od 8:30 do 16:30 (przerwa 12:00-12:30) i poza sezonem od wt. do nd. od 8:30 do 16:00.
 
Tekst i zdjęcia: Jakub Jagiełło

 

 

ZałącznikWielkość
bardejov.pdf698.57 KB