Wersja do wydrukuWersja do wydruku

cicmanyAby zapobiec nagrzewaniu się drewnianych konstrukcji, w słowackich Čičmanach ponad 130 chałup pomalowano w białe ornamenty. Zjawisko nie ma sobie równych w Europie Środkowej.

Średniej wielkości miejscowość Čičmany, zamieszkiwana cicmanyprzez 1,5 tysiąca osób rozlokowała się u stóp Gór Strażowskich (Stražovske Vrchy) w Čičmanskiej Dolinie. Kilka kilometrów od wioski przebiega ruchliwa słowacka trasa z Żyliny do Prievidzy. Od tej strony właśnie najłatwiej dojechać do Čičman, choć można próbować także dostać się ze Zliechova drogą przez góry.
 
Korzenie słowackiej wioski sięgają w głąb XIII wieku, choć nie brak także na wpół legendarnych wzmianek o bułgarskich osadnikach przybyłych w to miejsce w następnym stuleciu. Mieli oni podobno nauczyć tutejszych mieszkańców sposobu malowania chat na biało w celu ochrony przed słońcem. Nie wiadomo jednak, czy tradycja malowania domów sięga jednak tak głęboko w przeszłość. Najstarsze z nich nie mają bowiem więcej niż 200 lat. Čičmany nawiedzały liczne pożary – ostatnio w 1907, 1921 i w 1945 roku, ale domostwa odbudowywano ciągle w tym samym, tradycyjnym stylu. Potem, w okresie powojennym, dostawiono mnóstwo murowanych klocków krytych eternitem, które szpecą krajobraz wioski. Dopiero po uznaniu zespołu 136 chałup za skansen budownictwa ludowego w 1979 roku, wzięto się za ochronę starej zabudowy.
 
Spośród całej zabudowy Čičman zdecydowaniewyróżnia się dwupiętrowy Dom Radena (nr 137) , rekonstruowany po pożarze w latach 50. XX wieku. Po ostatniej odbudowie mieści się w nim muzeum (oraz w sąsiednim domu nr 42) prezentujące przedmioty codziennego użytku i sposób życia ludności. Zobaczymy tam także tradycyjny strój ludowy z przewagą białego koloru, używane narzędzia oraz maleńkie izby sypialne na piętrze. Ekspozycji towarzyszą zdjęcia przedstawiające mieszkańców Čičman z lat 20. i 30. XX wieku. Ich autorem jest znany słowacki fotograf Karol Plicka.
 
cicmanySąsiedni dom to drevenica Ondreja Gregora, zbudowana na początku XX wieku. Aż do 1980 roku mieszkała w nim wdowa – Anna Gregorova. Chałupa przeszła pewne zmiany, jeśli chodzi o rozwiązanie kuchni i piec. Po ostatniej renowacji dom zachwyca żywymi dekoracjami ścian, które w połączeniu z czerwonymi pelargoniami w doniczkach dodają drevenicy niezwykłego uroku. Z motywów dekoracyjnych w wielu chałupach przejawiają się rozetki, meandry, krzyżyki i spirale, choć możemy też zauważyć wizerunki ptaków z profilu, przypominające nieco sztukę egipską (!). Według badań, dawniej wzory na Čičmanskich chałupach nie były aż tak skomplikowane i nie obejmowały całej powierzchni ściany. Obecne formy dekoracji powstawały od ostatniego wielkiego pożaru wsi w 1921 roku, po którym nieco zmieniły się kształty ornamentów.
 
Niedaleko Domu Radena znajduje się także punkt informacji turystycznej, a w okolicznych chałupach można zakupić suweniry. Pozostałe domy są prywatne i możemy obejrzeć je tylko z zewnątrz. W centrum miejscowości stoi także barokowy kościół z XVII wieku, a w górnej części wsi barokowo-klasycystyczny kasztel, zamieniony na hotel i restaurację (ceny dosyć przystępne).
 
Znużeni oglądaniem ludowej architektury możemy wybrać się na wycieczkę w pobliskie Góry Strażowskie. Szczególnie ciekawy jest szlak czerwony podążający głęboką doliną na Strażow (Strážov, 1213 m). Na najwyższy szczyt pasma wchodzi się najpierw ciemnymi bukowymi lasami, potem mija się rozległe, ale mało widokowe polany. Dopiero   sam wierzchołek okazuje się skalistym urwiskiem z przepięknym widokiem na cicmanymiejscowości Zliechov i Mojtin. Pod skałami znajduje się Jánošikova jaskyna, do której prowadzi wąska ścieżka ze szczytu. Ze Strażowa możemy wrócić zielonym szlakiem przez Čierny vrch (1068 m) i przełęcz Samostrel (756 m). Na przełęczy znajduje się nowy schron, stąd do Čičman dojdziemy szlakiem żółtym.
 
Čičmany są także miejscowością narciarską, choć tutejszy ośrodek nie jest specjalnie rozwinięty. Jeździ się głównie na stromej Javorince (972 m), gdzie funkcjonują cztery wyciągi orczykowe. Najdłuższa i najtrudniejsza trasa schodzi z samego szczytu, a cały jej przebieg można zobaczyć już z dołu, z miejscowości.
 
cicmanyInformacje praktyczne:
Čičmany leżą w zachodniej Słowacji, pomiędzy Żyliną a Prieridzą, w Górach Strażowskich. Najlepiej dojechać tu drogą 64 z Żyliny przez Rajec. Większość zabytkowej zabudowy mieści się w dolnej części miejscowości.

Proponowana trasa wycieczki w okolicy Čičman: Čičmany – Strážov (1213 m) – sedlo Samostrel (756 m)- Čičmany; znaki czerwone, zielone i żółte; trudność szlaków: 2 (skala 1-6); niezastąpione mapy słowackiego VKU nr 157 (Súlovské Vrchy) lub nr 119 (Strážovske Vrchy).

Tekst: Jakub Jagiełło

Zdjęcia: Jakub Jagiełło, Łukasz Krzeszczakowski

 

ZałącznikWielkość
cicmany.pdf311.49 KB