Wersja do wydrukuWersja do wydruku

kremnicaBajkowe miasteczko Kremnica, jedno z piękniejszych na Słowacji, to znany w średniowieczu ośrodek wydobywania złota. Cenny kruszec spowodował, że tutejsze mennice działają nieprzerwanie od… 1329 roku.

Kremnica to niewielkie miasto (5 tys. mieszkańców) kremnicapołożone w samym sercu nie tyle Słowacji, co Europy. W pobliskiej wsi Kremnickie Banie znajduje się bowiem geograficzny środek kontynentu. Obie miejscowości położone są w dolinie Kremnickiego Potoku, rozdzielającego Kremnickie Vrchy (Góry Kremnickie) od potężnego masywu Vtačnik (Ptasznik). Po górach tych, pomimo ich niewątpliwych walorów – skał, dzikości i przepięknych lasów, prawie nikt nie chodzi, jednak do samej Kremnicy przyjeżdża sporo osób.
 
Historia położonego na wysokości 560 metrów miasteczka zaczęła się niebanalnie. Bliżej nieznany nam myśliwy zastrzelił w trakcie polowania kuropatwę, a w jej wnętrznościach znalazł grudki złota. Tak przekazuje legenda, natomiast faktem jest, że już w IX wieku istniały tu prymitywne sztolnie górnicze. W pobliskich Górach Kremnickich, które mają pochodzenie wulkaniczne, poszukiwano złota. Wtedy też zaczęły powstawać małe osady górnicze.
 
Jedna z nich, zwana Cremnychbana, została w 1328 roku podniesiona do rangi miasta górniczego przez króla węgierskiego Karola Roberta Andegaweńskiego. Już rok później założył on w Kremnicy mennicę, która zaczęła bić srebrne grosze, a później także floreny i słynne kremnickie dukaty o wysokiej czystości kruszcu. Szybko stała się jedną z ważniejszych mennic w kraju, co spowodowało szybki rozwój miasta. Pod względem wydobycia złota i srebra Kremnica zajmowała jedną z czołowych lokat w Europie.
 
kremnicaZłote czasy słowackiego miasteczka trwały do początku XVI wieku. Coraz większe zagrożenie ze strony Turków oraz kryzys górnictwa w Europie przyczyniły się do utraty znaczenia Kremnicy. Lepsze czasy nastąpiły w XVIII wieku, kiedy chwilowo wzrosło wydobycie złota, jednak pod koniec tego stulecia kopalnie definitywnie zamknięto (rudę wydobywano tu do początku lat 90. XX wieku). Do tego czasu udało się wydobyć 46 ton złota i 205 ton srebra, co na tamte lata było ilością dosyć sporą. Badania potwierdzają, że pokłady złota ciągle znajdują się w Kremnicy.
 
Zwiedzanie miasta najlepiej zacząć od tzw. grodu kościelnego, a więc miejsca, które pełniło rolę centrum osady w XIV wieku. Do grodu, nazywanego też zamkiem miejskim wchodzi się barokowymi krytymi schodami, które przeprowadzają nas przez średniowieczny pierścień murów obronnych. Zabudowa wzgórza zaczęła powstawać kremnicaw połowie XIII wieku, kiedy zbudowano tu karner (przekształcony w XIV wieku) – kaplicę pogrzebową w kształcie rotundy, która miała dwa poziomy: parterowy (górny), w którym odprawiano obrzędy, oraz dolny służący jako kostnica. W Kremnicy stoi jeden z dwóch zachowanych słowackich karnerów. Ma on formę okrągłą, a jego wnętrze wypełniają niedawno odkryte malowidła gotyckie z XIV wieku. Przedstawiają one sceny z życia św. Erazma, m.in. jego męczeńską śmierć.
 
Gród kościelny był także miejscem, do którego zwożono całe wydobyte w okolicy złoto i srebro. Stąd zaistniała potrzeba wybudowania potężnych murów obronnych z kilkoma basztami. Najpotężniejsza z nich znajduje się obok różowego budynku karneru. Na wzgórzu mieszkał także zarządca majątku, którego siedzibę stanowiła zapewne niezachowana do dziś wieża mieszkalna (być może przekształcono ją z czasem na basztę obronną).
 
kremnicaNajważniejszą budowlą wzgórza jest jednak późnogotycki kościół z XV wieku o bardzo charakterystycznej wieży, widocznej z każdego punktu miasta. Co ciekawe, jest on szerszy niż dłuższy, a na dodatek – dwunawowy (!). Łatwo się więc domyślić, że filary stoją pośrodku wnętrza świątyni, a nawy są naprawdę potężne. Ze średniowiecza zachowały się sklepienia o bogatym użebrowaniu oraz zworniki. Reszta wyposażenia, jak neogotyckie ołtarze św. Katarzyny Aleksandryjskiej, św. Józefa, św. Anny i inne pochodzą z XIX wieku. Trudny do określenia jest za to czas powstania ambony. W miesiącach letnich w kościele odbywa się festiwal Kremnický hradný organ, podczas którego można zachwycić się brzmieniem potężnych, choć nowych (z 1992 roku) organów.
 
W zorganizowanym w pomieszczeniach dawnego ratusza (kiedyś ratusz funkcjonował na wzgórzu zamkowym, jednak w XIX wieku ze względu na możliwość zawalenia się, został w większości rozebrany) muzeum można za to obejrzeć wspaniałe barokowe figury pochodzące z kościoła. Ich twórca, prawdziwy geniusz, Dionizy Ignacy Stanetti pochodził ze Śląska i stworzył je w latach 1749-66, kiedy mieszkał w Kremnicy.
 
W końcu XIV wieku rozwinęła się osada u stóp grodu kościelnego i to tam stopniowo kremnicaprzenosiło się życie kulturalne miasta. Niestety, niewiele zachowało się z autentycznej zabudowy rynku i okolic. Pośrodku placu, który obecnie przypomina raczej skwer, stoi kolumna św. Trójcy, której powstanie łączone jest z zakończeniem epidemii dżumy w mieście. Powstała ona w latach 1765-66 (dżuma ustąpiła w 1710 roku) i również jest dziełem Stanettiego. Kolumna zachwyca mnóstwem przedstawionych postaci (głównie aniołów) pośród licznych kamiennych obłoków. Natłok figur jest wprost niesamowity, aż trudno przejść obok tego dzieła obojętnie.
 
Na rynku znajduje się także barokowy, XVII–wieczne: kościół i klasztor franciszkanów, a także Muzeum Monet i Medali. Możemy w tym najstarszym słowackim muzeum (założone w 1890 r.) zapoznać się z historią mennictwa na ziemiach słowackich, a także przejść się do dawnego skarbca. Przy Rynku warto także zwrócić uwagę na renesansowy dom z podwójnym czterospadowym dachem i charakterystycznymi dzielonymi oknami z XVI wieku. Inną atrakcją jest wnętrze kamienicy z potężnym sklepieniem kryształowym – również przy Rynku.
 
Kremnica pierwotnie otoczona była murami obronnymi z basztami, które powstawały od początku XV wieku. Do dziś zachowały się fragmenty murów w południowej części miasta z Dolną Bramą (charakterystyczny wykusz oraz herb miasta) i kilkoma basztami.
 
kremnicaZobaczyć można również dolną, nieco zapomnianą część miasteczka, nad która góruje gotycki kościół św. Elżbiety z barokową wieżą. Ciekawostką jest także wystawa poświęcona historii narciarstwa zlokalizowana w budynkach informacji turystycznej.
 

Informacje praktyczne:
Kremnica leży w środkowej Słowacji, pomiędzy Martinem a Žiarem nad Hronom, przy drodze nr 65. Od granicy Polski (np. od Chyżnego) można tu dojechać w 2 h.
Na obejrzenie całego miasteczka wystarczy 3-4 h; wejście na gród kościelny jest płatne i są różne rodzaje biletów (np. na wszystko, tylko na kościół, tylko na muzeum): wtorek-sobota 9:00-12:00 i 13:00-16:30, wstępy średnio co godzinę, bilety po 30 i 70 Sk;
Muzeum Monet i Medali czynne: wtorek-sobota (w sezonie także w niedzielę) 9:00-13:00, 14:00-16:30, bilety po 30 i 70 Sk.

W lipcu i w sierpniu w Kremnicy odbywają się liczne imprezy, m.in. Kremnický hradný organ (festiwal organowy), Dobyvanie Kremnickeho hradu (zdobywanie wzgórza zamkowego) i Kremnicke gagy (festiwal humoru).

Tekst i zdjęcia: Jakub Jagiełło

 

ZałącznikWielkość
kremnica.pdf554.9 KB