Wegry: Kalwińskie świątynie nad rzeką Szamos

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

Kościoły kalwińskie WęgryWschodnie Węgry. Krajobraz jakby mazowiecki, tylko zamiast lasów – łąki po horyzont. Turystów brak. A w co drugiej wsi kościół z XIII wieku, od czasów reformacji kalwiński.

 
Podróż na wschodnie Węgry, gdzie Kościoły kalwińskie Węgryżyje największa społeczność kalwińska w Europie Środkowej, to najłatwiejszy sposób na zapoznanie się z tą religią. W całych Węgrzech kalwiniści stanowią ok. 20 procent ludności, a ich stolicą jest Debreczyn, nazywany także „kalwińskim Rzymem”.
 
Kościoły ewangelicko-reformowane znajdują się na całym terenie wschodnich Węgier, jednak najwięcej jest ich nad rzeką Szamos. Często są to maleńkie XIII-wieczne kościółki romańskie lub gotyckie przejęte przez kalwinistów w XVI wieku.
 
Jedną z takich świątyń zobaczymy w Gyügye (XIII wiek). Potynkowany na biało, kryty gontem budyneczek z wąziutkimi oknami przenosi nas w zupełnie inny świat. Wnętrze tego kościoła jest niezbitym dowodem na to, że świątynie kalwińskie wcale nie są puste i niedekorowane. Malowany strop z 1767 roku podzielono na kwadratowe pola, a w każdym z nich znajduje się inne przedstawienie. Można tu odnaleźć ryby, ptaki, potwory morskie, drzewa, warzywa (arbuzy!) i symbole czterech żywiołów (cztery koła obok siebie z ludzkimi twarzami). W zakrystii wisi tablica z dokładnym objaśnieniem symboliki, jednak… trzeba znać węgierski.
Wewnątrz kościoła warta uwagi jest również XVIII-wieczna ambona z rozbudowanym baldachimem.
 
Kościoły kalwińskie WęgryPrzy kościele w Szamostatarfalva (10 km na pd.-wsch. od Gyügye), poprzednia świątynia to niemal gigant. Ceglaną romańską budowlę postawiono jeszcze w XII wieku. Charakterystyczne są ciemne cegły (tzw. zendrówki) używane do dekoracji ścian. Nieco większy kościół kalwiński stoi w sąsiednim Szamosbecs (XV wiek), jednak został on pozbawiony szkarp.
 
Kto chce zobaczyć prawdziwą miniaturową budowlę, powinien zajechać do Csengersimy, gdzie nad stawem stoi „mikro-kościół” (bo tak trzeba go nazwać) z XIII wieku, wyższy niż dłuższy. Swoją wysokość zawdzięcza gontowej wieżyczce nad fasadą. Od wschodniej strony znajduje się absyda z fryzem romańskim. Wewnątrz tradycyjnie – malowany strop kasetonowy z 1761 roku z symbolicznymi przedstawieniami potworów morskich oraz roślin.
 
Największą świątynią nad rzeką Szamos jest za to XIV-wieczny kościół w Csenger. Wyróżnia go ośmioboczna wieża z attyką, a także – wewnątrz – malowany strop podzielony na wiele pól. Poza stropem i amboną, w środku kościoła nie ma nic.
 
Warty uwagi jest także opuszczony kościół w Nagygec przy granicy z Rumunią. Miejscowość ta została wysiedlona w latach 70. XX wieku z powodu powodzi i od tego momentu władze zabraniały się tu z powrotem osiedlać.
 
Przy granicy z Rumunią kończy się nasza krótkaKościoły kalwińskie Węgry wycieczka po kościołach w dolinie Szamos. Chętnym na „pogłębienie tematu” polecamy jeszcze świątynie w miejscowościach nad Tiszą i w pobliżu granicy z Ukrainą.
 
Informacje praktyczne:
Szamos jest lewobrzeżnym dopływem rzeki Cisy. Z Polski najłatwiej dojechać tu przez Koszyce i Nyiregyhaza, następnie kierując się w stronę Satu Mare. Wszystkie opisane kościoły można zwiedzać, jednak dobrze jest znać węgierski, aby móc dogadać się z miejscowymi w sprawie otwarcia świątyni.

 

Podsumowanie
Państwo Węgry
Miejscowość Gyügye
Typ trasy Trasa rowerowa, Trasa samochodowa
Mapa
  • Trasa rowerowa
  • Trasa samochodowa