Kościoły romańskie Ponidzia: Imielno, Kije, Mokrsko Dolne

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

Imielno kościółPodążając wzdłuż Nidy, można natknąć się na wiele ciekawych zabytków rodem ze średniowiecza. Wśród nich niewątpliwie wyróżniają się trzy romańskie kościoły z XII i XIII wieku zbudowane z ciosów wapienia pińczowskiego.

 
Wszystkie trzy świątynie znajdują się w odległości do 10 km od Mokrsko Dolne kościółrzeki Nidy, a w przypadku Mokrska Dolnego rzeka przepływa niemal przez samą miejscowość (co zresztą sugeruje sama nazwa wsi). Żaden z kościołów nie zachował się niestety w całości, ale mają one ciekawe detale architektoniczne i rzeźbiarskie.
 
Największy z kościołów – świątynia pw. NMP i św. Mikołaja w Imielnie pochodzi z 2. ćwierci XIII wieku i została zbudowana jako trójnawowa bazylika z wydzielonym prosto zamkniętym prezbiterium. Nie zachowały się autentyczne filary nawy głównej, więc nie wiadomo, jak mógł wyglądać podział wewnętrzny nawy. Bryła świątyni była przebudowywana w XVII wieku, kiedy to dobudowano dwie boczne kaplice jako materiału używając również lokalnego wapienia pińczowskiego. Kaplice umieszczono w ten sposób, że tworzą one pseudotransept kościoła (nawę poprzeczną). Szczyty oraz dachy zostały wymienione w 1913 roku, gdyż poprzednie groziły zawaleniem. Wtedy zburzono romański szczyt prezbiterium, zastępując go nową konstrukcją.
 
Z zewnątrz do dziś możemy podziwiać romańskie ściany prezbiterium, a także pochodzącą zapewne z XIII wieku płaskorzeźbę Ukrzyżowania Chrystusa przedstawionego wraz z narzędziami jego męki (m.in. bicz, kolumna, młot i korona cierniowa). Dosyć prymitywnie, wręcz ludowo wykonane dzieło zostało wtórnie wmurowane w ścianę południowej kaplicy. Nie wiadomo, czy pierwotnie znajdowało się w tym kościele, czy też zostało przywiezione z innej miejscowości.
 
Mokrsko Dolne kościółWewnątrz imieleńskiej świątyni zachowało się wiele średniowiecznych detali architektonicznych. Należą do nich romańskie kolumienki na narożach prezbiterium, które pierwotnie podtrzymywały sklepienie. Warto również zwrócić uwagę na romańskie okno z dekoracją z wałka. Na jednym z ciosów piaskowca zachował się również rysunek przecinających się kół o znacznych rozmiarach. Tego typu znaki – o nie wyjaśnionej do dziś funkcji, są typowe dla kościołów budowanych w kręgach cysterskich.
 
Świątynia pw. Wniebowzięcia NMP w Mokrsku Dolnym była miniaturowym kościółkiem o długości nie przekraczającej 10 metrów. Zbudowana została w 1. ćwierci XIII wieku przez warsztat cysterski. Dopiero w XVII wieku wyburzono dawną ścianę zachodnią kościoła oraz dobudowano nawę i zakrystię. Tym samym dawne prezbiterium stało się schowkiem, a pierwotna nawa – prezbiterium.
 
Obecnie z zewnątrz można podziwiać XIII-wieczną świątynię niemal w całości. Zbudowano ją z potężnych wapiennych ciosów, na których łatwo można odnaleźć znaki kamieniarskie w postaci krzyży oraz kuliste otwory, na temat pochodzenia których powstało wiele fantastycznych teorii. Jedna z nich głosi, że powstały wskutek gaszenia pochodni przed wejściem do kościoła, druga, że to robota szatana, trzecia przypisuje powstanie otworów wietrzeniu. Być może jednak w ten sposób na ścianach kościoła zaznaczano miejsca pochówku na przykościelnym cmentarzu. Warty uwagi jest cysterski znak w postaci dwóch przecinających się kół umieszczony na jednym z ciosów wapiennych.
 
W dawnym prezbiterium kościoła zachowały się romańskie kolumienki podtrzymujące późniejsze sklepienie (pierwotnie było żebrowe). Głowice tych kolumienek pokryte są autentyczną XIII-wieczną polichromią i motywami palmet. Resztę ścian obecnego schowka pokrywają roślinne malowidła renesansowe, dobrze komponujące się z surowym charakterem wnętrza kościoła.
 
Trzeci kościół, najstarszy, lecz najgorzej zachowany znajduje się w Kijach. Kije kościółŚwiątynię pw. św. Piotra i Pawła postawiono już w XII wieku, na co wskazują także pochówki odkryte na cmentarzu przykościelnym. Pierwotny kościół był bardzo skromny – jednonawowy zamknięty absydą. W XVII wieku rozbudowano go, dodając nawę oraz nową większą absydę. W 1733 i 1776 roku powstały jeszcze dwie boczne kaplice.
 
Z pierwotnej romańskiej świątyni zachowały się mury prezbiterium zbudowane z ciosów wapienia pińczowskiego. Niestety, tylko w jednym miejscu (od północy nad zakrystią) zostały one odsłonięte. Widać wąski pasek kamiennego muru i fragment półkoliście zamkniętego okna. Ponadto wewnątrz zachował się także prosty portal romański.
Informacje praktyczne:
Opisane miejscowości leżą w okolicy ok. 15 km od siebie. Najlepiej dojechać tu z Jędrzejowa, Kielc lub Pińczowa. Imielno leży ok. 2 km na południe od drogi nr 78 (skręt w Motkowicach), Mokrsko Dolne położone jest 6 km na wschód od drogi nr 7 (skręt w Brzegach, dalej przez Sobków), Kije położone są na przecięciu dróg nr 78 (Jędrzejów-Chmielnik) i 766 (Morawica-Pińczów).
 
 

 

Podsumowanie
Region Góry Świętokrzyskie
Województwo świętokrzyskie
Kategoria Szlak Romański
Typ trasy Trasa rowerowa, Trasa samochodowa
Mapa
  • Trasa rowerowa
  • Trasa samochodowa
  • Szlak Romański