Wersja do wydrukuWersja do wydruku

krakowKRAKÓW – żywy świadek najważniejszych wydarzeń w ponadtysiącletniej historii Polski. Stolica państwa od XI do XVII stulecia, dziś centrum życia kulturalnego i prężny ośrodek naukowy – siedziba najstarszego w kraju uniwersytetu.

 
Najchętniej odwiedzane przez turystów miasto w Polsce,krakow jako jedno z nielicznych niemal nietknięte podczas działań wojennych w latach 1939–1945. Miejsce o niepowtarzalnej atmosferze i klimacie, przyciągające swą magią wybitnych twórców kultury i sztuki. Wreszcie miasto prężnego życia religijnego z bogactwem sanktuariów i świętych miejsc, miasto papieża Jana Pawła II. Jako pierwsze z polskich miast wpisane na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO w roku 1978. Zapraszamy na wędrówkę po najważniejszych miejscach wyjątkowego, podwawelskiego grodu.
 
Najważniejszym punktem na mapie Krakowa do dnia dzisiejszego pozostaje bez wątpienia Rynek Główny, wytyczony wraz z zachowanym do dziś w niezmienionej formie układem urbanistycznym w XIII stuleciu na mocy przywileju wydanego przez księcia Bolesława Wstydliwego (5 czerwca 1257 roku). Na przestrzeni wieków był krakowski rynek świadkiem najważniejszych wydarzeń w historii miasta i państwa polskiego. To tu witano monarchów udających się na koronacje do Katedry Wawelskiej. To tu w roku 1525 miał miejsce słynny Hołd Pruski uwieczniony na wspaniałym obrazie przez mistrza Matejkę, a w roku 1794 składał swą krakowprzysięgę Tadeusz Kościuszko - by tylko wspomnieć te najważniejsze. Do dziś krakowski rynek pozostaje jednym z największych (200 x 200m) i najpiękniejszych placów Europy. Tak jak przed wiekami koncentruje się tu życie miasta, zarówno towarzyskie, handlowe, jak i kulturalne, a bogactwo kawiarń, restauracji, pubów, galerii, muzeów i sklepów sprawia, iż w Krakowie nie ma czasu na nudę.
 
Jednym z symboli Krakowa, jest bez wątpienia górująca nad rynkiem główna świątynia parafialna dawnego Krakowa – Bazylika Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny (Bazylika Mariacka), wzniesiona w pierwotnej formie jeszcze w XIII stuleciu z fundacji biskupa krakowskiego Iwona Odrowąża. Dzisiejszy kształt uzyskała w połowie XV stulecia, kiedy to do wzniesionego w XIV wieku. korpusu dobudowano wieniec kaplic bocznych. Wyższa wieża (81 metrów) nakryta okazałym, późnogotyckim hełmem pełniła przez wieki funkcję miejskiej strażnicy, z której ostrzegano mieszczan przed ewentualnymi zagrożeniami, a także dawano krakowsygnał do otwarcia i zamknięcia bram miasta. To właśnie z tej wieży co godzinę usłyszeć można słynny, krakowski hejnał. Niższa wieża (69 metrów) nakryta barokowym hełmem pełni do dziś funkcję kościelnej dzwonnicy. Wnętrze świątyni zachwyca bogactwem i różnorodnością wystroju.
 
Większość wyposażenia (ołtarze boczne, stalle) pochodzi z epoki baroku (XVII-XVIII wiek), lecz bez wątpienia najważniejszym i najcenniejszym zabytkiem jest Ołtarz Mariacki, wykonany w latach 1477-89 przez pochodzącego z Norymbergi Wita Stwosza. Ten jeden z najwybitniejszych późnogotyckich poliptyków, wykonany z drewna dębowego (szafa) i lipowego (figury) posiada niezwykle bogaty program ikonograficzny. Główna scena ołtarza przedstawia moment Zaśnięcia NMP. Powyżej umieszczono scenę wyobrażającą Wniebowzięcie Marii, całość zaś zwieńczona jest ażurowym baldachimem z wyobrażeniem Koronacji NMP. Na skrzydłach ołtarza (ruchomych i nieruchomych) dostrzec można rozmaite sceny biblijne, przedstawiające najważniejsze wydarzenia z życia Chrystusa i Marii. W trakcie II wojny światowej ołtarz został zrabowany przez hitlerowskiego okupanta. Przywieziony do Krakowa w roku 1946 dzięki staraniom Prof. Karola Estreichera, powrócił na swoje miejsce po długotrwałej renowacji w roku 1957. Z ołtarzem głównym doskonale współgrają zamykające prezbiterium okna z witrażami pochodzącymi jeszcze z XIV stulecia (najstarsze zachowane w oknach witraże w Krakowie) oraz okazała polichromia świątyni zaprojektowana w 2 połowie XIX wieku przez samego Jana Matejkę.
 
krakowPrzylegający do Bazyliki Mariackiej urokliwy Plac Mariacki to teren dawnego cmentarza parafialnego istniejącego w tym miejscu do schyłku XVIII stulecia. Plac Mariacki wraz z bazyliką, malowniczą bryłą niewielkiego kościółka Św. Barbary oraz okolicznymi kamienicami stanowi dziś jeden z najpiękniejszych zakątków miasta.
Od najdawniejszych czasów krakowski rynek pełnił również funkcję miejskiego targowiska, czego świadkiem są stojące do dnia dzisiejszego Sukiennice. Już za czasów Bolesława Wstydliwego, w 2. połowie XIII stulecia wzniesiono tu pierwsze kramy. Bardziej okazały obiekt będący wysoką halą z dwoma rzędami kramów i uliczką pomiędzy nimi wzniesiono z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego, w 2. połowie XIV wieku. W latach 50. XVI stulecia po pożarze zmodernizowano Sukiennice, czyniąc je jednym z bardziej znaczących zabytków doby renesansu w Krakowie. To z tamtego okresu pochodzi piękna attyka z maszkaronami projektu włoskiego architekta Santi Gucci. Ostatnie istotne przemiany przeszły Sukiennice w 2. połowie XIX stulecia, kiedy to dokonano gruntownej restauracji i przebudowy według projektu Tomasza Prylińskiego przy współudziale Jana Matejki. Dziś krakowskie Sukiennice pełnią przede wszystkim funkcję galerii handlowej dla turystów, gdzie można zaopatrzyć się w różnorakie pamiątki, a także wyroby jubilerskie. Na piętrze mieści się Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku, oddział Muzeum Narodowego w Krakowie (obecnie w remoncie), gdzie można podziwiać między innymi płótna Matejki, Siemiradzkiego, Chełmońskiego i innych. Po wschodniej stronie Sukiennic na płycie rynku stoi od 1898 pomnik Adama Mickiewicza zaprojektowany przez Teodora Rygiera, kolejny rozpoznawalny symbol Krakowa.
 
Pozostałością po dawnym ratuszu, siedzibie rady krakowmiejskiej, jest stojąca na zachodniej płycie rynku samotna, gotycka Wieża Ratuszowa, pochodząca jeszcze z XIV stulecia. Niestety kompleks budynków ratusza zburzono w latach 1817–1820.
 
Stojąc na Rynku Głównym, warto zwrócić uwagę na ślady potwierdzające istnienie zabudowy jeszcze z okresu przedlokacyjnego. Już samo położenie Bazyliki Mariackiej (ukośnie względem boku rynku) dowodzi, iż pierwotna świątynia powstała jeszcze przed 1257 rokiem. Podobnie niewielki kościółek Św. Wojciecha, stojący niesymetrycznie na płycie rynku u wylotu ul. Grodzkiej jest jedną z najstarszych świątyń Krakowa (zachowane romańskie przyziemie). Pod płytą rynku planowane jest utworzenie podziemnego muzeum, prezentującego pozostałości innych budowli, które kiedyś wznosiły się na placu, takich jak tzw. Kramy Bogate, Wielka i Mała Waga.
Z krakowskiego rynku warto udać się słynną ulicą Floriańską w kierunku pozostałości średniowiecznych murów obronnych.
 
krakowKompleks dawnych fortyfikacji miejskich z murami floriańskimi oraz Barbakanem stanowi jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych tego typu w Polsce. Niestety, większość murów wraz z 47 basztami zburzono w latach 1810–1814. Dzięki staraniom senatora Wolnego Miasta Krakowa, Feliksa Radwańskiego udało się zachować niewielki fragment północnego odcinka fortyfikacji ze słynną Bramą Floriańską (XIII/XIV wiek), basztami (od wschodu: Pasamoników (XV wiek), Stolarską (XIV wiek), Ciesielską (XV wiek) oraz dawny Arsenał Miejski (obecnie wchodzący w skład Muzeum Książąt Czartoryskich), a także Barbakan, wzniesiony u schyłku XV stulecia, wybitny przykład gotyckiej architektury obronnej w tej części Europy. Warto wspomnieć, iż system obronny dawnego Krakowa składał się z dwóch rzędów murów, z których wewnętrzny, wnoszony z kamienia lub cegły miał zwykle około 6-7 metrów wysokości, a zewnętrzny (zwany także przedmurzem) liczył około 2,5 metra. Nieodzowną częścią całego systemu była również fosa o szerokości około 6–8 metrów (w okolicach Barbakanu dochodząca nawet do 24 metrów). Na miejscu zburzonych fortyfikacji oraz zasypanych fos, utworzono w XIX stuleciu Planty, miejski park otaczający pierścieniem zieleni całe Stare Miasto, jedno z ulubionych miejsc spacerowych mieszkańców Krakowa.
 
Tekst: Leszek Zaraska
Zdjęcia: Jakub Jagiełło, Ewa Korpysz, Leszek Zaraska
 
leszek zaraska

 

ZałącznikWielkość
krakow1NaStrone.pdf532.01 KB