Pałac w Mełnie

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

mełno pałacW okolicach Grudziądza w dawnych Prusach Królewskich terenie spornym między Polską a państwem krzyżackim odnajdujemy miejsce dzięki, któremu historia odżywa.

 
 
Przenieśmy się w czasie. Jest rok 1830, na tereny zaboru mełno pałacpruskiego przybywa urzędnik Gotlieb Bieler i wykupuje Mełno pod Grudziądzem. Po okresie zubożenia i upadku Mełno wraz z okolicznymi miejscowościami powoli odzyskują blask, zaczynając przynosić dochody dzięki odpowiedniemu zarządzaniu. Po śmierci Gottlieba, jego syn Emil postanawia wznieść rezydencję na miarę posiadacza ziemskiego. Jest rok 1855 projekt pałacu wykonuje nieznany nam architekt, sprowadzony z Prus, a może i samego Berlina by zaspokoić ambicje właściciela. Powstały pałac jest przejawem nurtów architektonicznych połowy XIX wieku, o rozczłonkowanej bryle noszącej znamiona neorenesansu w wersji postschinklowskiej (Karl Friedrich Schinkel był berlińskim architektem, którego architektura o strukturalnej formie silnie oddziałała na budownictwo I-szej połowy XIX wieku) w połączeniu z elementami neogotyckimi. Szczególnie od strony ogrodowej elementem wprowadzającym malowniczość jest wieża zegarowa zbudowana na osi założenia. To właśnie widoczna z jednej strony dążność do symetrii, a z drugiej do rozbicia bryły, a także inne detale jak: fryz arkadkowy, wykroje półkoliste okien itd. decydują, że rezydencja ta przybiera charakter willi włoskiej.
 
Emil Bieler zadbał nie tylko o zewnętrzny kostium pałacu, ale i wnętrza. Na zlecenie Bielera w 1891 roku grudziądzki malarz Gustaw Brauning wykonał malowidła przedstawiające okoliczne zamki krzyżackie m.in.: Grudziądz, Brodnicę i Radzyń Chełmiński. Ta próba podkreślenia niemieckości tych ziem, dobrze oddaje losy Prus Królewskich i samego Mełna. Miejscowość założono prawdopodobnie w XIII wieku (choć nad jeziorem odkryto resztki mełno pałacwczesnośredniowiecznego grodziska) i aż po XVI wiek pozostawała w rękach rycerzy Zakonu Krzyżackiego. Pierwszym właścicielem polskim został prawdopodobnie biskup Szymon Rudnicki i rezydencja aż po XIX wiek należała do polskich włościan. Rodzina von Bieler zarządzała zaś tymi ziemiami do 1945 roku. Na pobliskim cmentarzu ewangelickim można odwiedzić  grobowce rodziny.
 
O bogatej historii tych ziem przypomina ustawiony w 1966 roku obelisk ku pamięci polsko-krzyżackiego pokoju mełneńskiego z 1422 roku w wyniku którego Polska zrzekła się Pomorza Gadańskiego oraz ziemi chełmińskiej. Jednocześnie traktat stanowił początek upadku potęgi zakonu. Litwa otrzymując dostęp do Bałtyku odcięła Zakon od Inflant. Obelisk znajduje się na skrzyżowaniu dróg do Radzynia, Gruty i Okonina.
 
Na zespół pałacowo-parkowy prócz rezydencji składa się też zabudowa gospodarcza oraz  rozległy i urokliwy park angielski. Park o powierzchni 16 ha porasta około 50 gatunków drzew w tym także unikalne jak cyprysiki błotne czy robinia akacjowa. Niezwykle spójny kompleks zbudowany wokół prostokątnego dziedzińca stanowią zabudowania gospodarcze, mimo, że powstawały przez całą II połowę XIX wieku. Budynki ceglane o szczytach schodkowych przywodzą na myśl okoliczną architekturę średniowieczną. mełno pałacPonoć przed laty płaskorzeźby umieszczone na fasadach pozwalały na odczytanie właściwej funkcji budynków min. gorzelni, browaru, chlewni i obór. Ze względu na wykorzystywanie kompleksu jest on w dobrym stanie. Natomiast stan pałacu pozostawia wiele do życzenia i jeśli nie zmieni właściciela w najbliższym czasie będzie ulegał dalszemu niszczeniu.

Jeszcze jedną ciekawostką miejscowości, niestety już nie istniejącą, była tzw. wieża Bismarcka wzniesiona w 1901 roku przez Hugona Bieler, a zburzona po 1945 roku. Takie monumentalne budowle wznoszone ku czci Bismarcka były symbolem narodowej jedności i siły Niemców. Na terenie Prus zachowały się tylko 4 z 11, tę mełneńską można obejrzeć już tylko na pocztówkach. Obecnie na jej miejscu znajduje się cmentarz żołnierzy kampanii wrześniowej, po 1945 roku powiększony o miejsce pochówku żołnierzy Armii Radzieckiej.

Informacje praktycznie:

Mełno położone jest przy drodze nr 538 Radzyń Chełmiński - Łasin . Zespół pałacowo-parkowego należy do Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki, ale nie ma problemów z wejściem na teren.

Tekst i zdjęcia: Ewa Perlińska

 

ZałącznikWielkość
PDF icon melno.pdf179.61 KB
Podsumowanie
Region Inny
Województwo kujawsko-pomorskie
Miejscowość Mełno, kujawsko-pomorskie
Kategoria Zapomniane miejsca
Mapa
  • Zapomniane miejsca