Szlak romański: Wiślica

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

Wiślica, kolegiata, płyta orantówW XII wieku jeden z ważniejszych ośrodków miejskich w kraju, dziś tylko senne prowincjonalne miasteczko. Z romańskimi zabytkami pod ziemią. Niektóre z nich można oglądać, w tym słynną „płytę orantów”.

 
Jeszcze do niedawna twierdzono, Wiślica, kolegiata, płyta orantówże dzieje Wiślicy sięgają X wieku i czasów przedchrześcijańskich. Badania historyków nie potwierdziły tych hipotez, tak samo jak nie udało się potwierdzić tego, że osada była stolicą plemienia Wiślan.
 
Prawdopodobnie wieś powstała na przełomie XI i XII wieku, wcześniej funkcjonowało tylko grodzisko, częściowo zachowane do dzisiaj. W 1135 roku miejscowość zniszczył najazd Rusinów i Połowców. Po tych wydarzeniach rozpoczął się okres prosperity, także w państwie Leszka Białego była to jedna z ważniejszych miejscowości obok Krakowa i Sandomierza. W XIV wieku Wiślica otrzymała prawa miejskie oraz zbudowano mury miejskie.
 
Podczas rozbicia dzielnicowego Wiślica jako pierwsza poparła Władysława Łokietka w dążeniach do zjednoczenia Polski. W następnych stuleciach miasto stale się rozwijało, o czym świadczy choćby istnienie Domu Długosza z połowy XV wieku. Wiślica była także miejscem, gdzie stale odbywały się zjazdy rycerstwa małopolskiego.
 
Od czasu najazdu wojsk Rakoczego w 1657 roku miasto zaczęło podupadać. Ostateczna klęska Wiślicy jako miasta nadeszła po powstaniu styczniowym, kiedy odebrano jej prawa miejskie. W XIX wieku zburzono także mury obronne oraz kościoły św. Ducha i św. Marcina. Dawna romańska Wiślica została pod ziemią…
 
Dzisiejsza kolegiata Narodzenia NMP kryje w sobie relikty dwóch starszych budowli. Pierwszą z nich był niewielki prostokątny kościółek z prezbiterium i absydą, zbudowany w połowie XII wieku z fundacji Henryka Sandomierskiego.
 
Wiślica, kolegiata, płyta orantówDo dziś zachowały się relikty murów, krypta oraz niezwykła posadzka zwana także płytą orantów (odkryta w latach 1958-63). Przedstawia ona dwie modlące się postaci, prawdopodobnie Henryka Sandomierskiego oraz nieżyjącego już wtedy Kazimierza Sprawiedliwego w tzw. geście orantów (złożone ręce i głowy wzniesione do góry). W ten sposób przedstawiano postaci z czasów wczesnego chrześcijaństwa, np. w rzymskich katakumbach. Napis na krawędzi płyty brzmi: HI CONCVLCARI QERT[un]NT VI IN ASTRA LEVARI POSSINT ET PARITER VE[...], co oznacza Ci chcą być podeptani aby mogli być wzniesieni do gwiazd...
Postaci otacza rama z dekoracją roślinną. Wszystkie przedstawienia zostały wyrytowane, a następnie rowki wypełniono masą gipsową zmieszaną z węglem drzewnym. Dzięki temu posadzka zachowała się do dziś.
 
Nad posadzką znajdują się relikty drugiej romańskiej świątyni, powstałej około 1230 roku, być może za sprawą kamieniarzy cysterskich. Do 1923 roku istniała dwuwieżowa fasada tego kościoła, lecz zawaliła się podczas ingerencji niestrudzonego „konserwatora zabytków” – Adolfa Szyszko-Bohusza. Z trójnawowej bazyliki zachowały się do dziś jedynie zarysy fundamentów.
 
Po kościele św. Mikołaja również nie pozostało wiele. Powstał on na przełomie XI i XII wieku, a rozebrano go w następnym stuleciu. Przez lata sądzono, że ten maleńki salowy kościół z absydą pamięta czasy przyjęcia chrześcijaństwa, lecz ta teoria nie znalazła potwierdzenia. Resztki fundamentów kościoła zostały obudowane pawilonem i są udostępniane do zwiedzania. W pawilonie warto również zwrócić uwagę na pochodzącą z XI-XII wieku misę chrzcielną.
 
Nie zobaczymy za to reliktów dwóch rotund i palatiów, które po odkryciu zostały zasypane ziemią. Mimo to warto Wiślicę odwiedzić choćby dla samej unikatowej w skali europejskiej posadzki.
Informacje praktyczne:
Wiślica położona jest w woj. świętokrzyskim. Najłatwiej dojechać tu z Buska Zdroju (18 km na południe). Z Krakowa jest tu ok. 80 km. Posadzkę, relikty i kościół św. Mikołaja można zobaczyć z przewodnikiem z Muzeum Regionalnego (tam również lapidarium), śr.-nd. w godzinach 9-16, tel. (041) 379 21 64.
 
 

 

Podsumowanie
Region Kotlina Sandomierska
Województwo świętokrzyskie
Kategoria Szlak Romański
Mapa
  • Szlak Romański