Tam, gdzie walczono z Szarańczą - Zwierzyniec

Wersja do wydrukuWersja do wydruku
zwierzyniecPomnik walki z szarańczą, grobowiec królewskiego psa i koniki polskie, a do tego urokliwy kościół na wyspie i dwustuletni browar. To wszystko można zobaczyć w Zwierzyńcu – perle Roztocza.
 
Położony u zbiegu Świerszcza i Wieprza Zwierzyniec to zwierzyniecciche i spokojne miasteczko, będące bramą do Roztoczańskiego Parku Narodowego. Mimo, że początki miejscowości sięgają jeszcze XVI wieku, to prawa miejskie Zwierzyniec otrzymał dopiero w 1990 roku. Może to dzięki temu zachował do dziś charakter miasta-ogrodu.
 
Zwierzyniec powstał w 1593 roku, gdy hetman i kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski założył na terenie tzw. włości szczebrzeskiej ... zwierzyniec myśliwski. Przy okazałym modrzewiowym dworze powstał ogrodzony 30 km parkanem ogród dla zwierząt, co dało początek i przede wszystkim nazwę miejscowości. W zwierzynieckiej rezydencji Zamojscy gościli koronowane głowy. Bywali tu królowie Władysław IV, Jan Kazimierz i Michał Korybut Wiśniowiecki. To tutaj Jan Sobieski poznał Marię Kazimierę d’Arquin, późniejszą królową Marysieńkę. W XVIII miejscowość rozwijała się wraz z Ordynacją Zamojską. Powstały tu pierwsza w Polsce fabryka maszyn rolniczych (1804) i działający do dziś browar (1806). W 1812 roku do Zwierzyńca przeniesiono Zarząd Ordynacji, dla którego wzniesiono kompleks klasycystycznych budynków. W czasie Powstania Styczniowego na stokach pobliskiej Panasiówki stoczono zwycięską bitwę z oddziałami carskimi. W roku 1873 powstała fabryka wyrobów drewnianych (dziś fabryka mebli). Na początku XX stulecia Zwierzyniec stał się popularnym letniskiem, a dla odwiedzających przygotowano park miejski nad Wieprzem. W dwudziestoleciu międzywojennym powstało zwierzyniecosiedle Borek, którego drewnianą zabudowę można podziwiać do dziś. W okresie okupacji hitlerowskiej działała w Zwierzyńcu i okolicach partyzantka, a na narady przybywali tu członkowie dowództwa Armii Krajowej (Stefan Rowecki „Grot”). Podczas akcji wysiedlania Zamojszczyzny utworzono tu obóz przejściowy, którego więźniom (szczególnie dzieciom) pomagali Jan (ostatni ordynat) i Róża Zamoyscy. Po zakończeniu okupacji, w 1944 roku rozwiązano Ordynację. W 1974 roku najcenniejsze przyrodniczo obszary Roztocza Środkowego objęto ochroną tworząc Roztoczański Park Narodowy, którego siedzibę umiejscowiono w Zwierzyńcu właśnie.
 
Główne atrakcje Zwierzyńca znajdują się w południowej części miasta. Najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem jest położony na wysepce kościół św. Jana Nepomucena. Świątynię ufundowali VII ordynat Tomasz Antoni i jego żona Teresa Aniela z Michniowskich, jako wotum za narodziny syna Klemensa. Budowlę o nietypowej „pałacowej” formie wzniósł w latach 1741-47 Giovanni Columbani, a iluzjonistycznymi freskami ozdobił Łukasz Smuglewicz malarz Augusta III. Przez długie lata była to kaplica dworska, a później kościół parafialny. Obecnie kościół nie jest użytkowany.
 
Naprzeciwko świątyni znajdują się zabudowania Zarządu Ordynacji Zamojskiej. Klasycystyczne budynki wzniesiono na początku XIX wieku, po przeniesieniu Zarządu Ordynacji z Zamościa. Do dziś zachowały się jedynie oficyny. W jednej z nich siedzibę ma Zespół Szkół Drzewnych i Ochrony Środowiska. zwierzyniecObok, w miejscu dawnej rezydencji Zamoyskich, umiejscowiono zwierzyniecki browar. Zakład powstał w latach 1802-1806 na zlecenie XII ordynata Stanisława Kostki Zamoyskiego. Z niewielką przerwą na czas I Wojny Światowej browar działa do dziś. W znajdującej się bezpośrednio przy browarze restauracji można spróbować lokalnego piwa Zwierzyniec.
 
zwierzyniecW 1974 roku utworzono Roztoczański Park Narodowy, którego dyrekcja mieści się w dawnym domu plenipotenta (zarządcy) Ordynacji. Drewniana rezydencja powstała w latach 1880-1890 i ma formę willi w stylu szwajcarskim. Poniżej zbudowano w 1994 roku Ośrodek Edukacyjno-Muzealny, który prezentuje florę i faunę Roztocza. Sprzed budynku wyrusza się na ścieżki przyrodniczo-edukacyjne Parku. Dojść nimi można między innymi do plaży nad stawami „Echo” i na Górę Bukową. Po drugiej stronie stawów znajduje się ostoja konika polskiego – symbolu Parku.
 
Lokalną ciekawostką są zwierzynieckie pomniki. zwierzyniecZwierzyniec chlubi się tym, że ma najwięcej pomników w przeliczeniu na jednego mieszkańca. Do najciekawszych i najosobliwszych należą przeniesiony z Hamerni pomnik szarańczy, upamiętniający walkę z plagą tego owada w 1711 roku, oraz kamień w kształcie rzymskiego sarkofagu, pod którym – według legendy – pogrzebano ukochanego psa królowej Marysieńki.
 
Informacje praktyczne:
Do Zwierzyńca najlepiej dostać się własnym samochodem, innym rozwiązaniem jest bus albo PKS z Zamościa (ok. 30 km) lub Biłgoraja (ok. 22 km). Nocleg można znaleźć w jednej z licznych kwater agroturystycznych (25 zł/osoba) lub na polu namiotowym.
Wstęp na wybrane ścieżki przyrodniczo-edukacyjne Roztoczańskiego Parku Narodowego jest płatny (2 zł - ulgowy, 4 zł - normalny), podobnie jak wizyta w Ośrodku Edukacyjno-Muzealnym (2,5 i 3,5 zł; od 4 maja 2009 do odwołania ekspozycja zamknięta z powodu przebudowy).
Mapy: turystyczna Zwierzyniec na Roztoczu (1:41 000) wydawnictwa LoboSoft II lub turystyczno-przyrodnicza Roztoczański Park Narodowy (1:50 000) wydawana przez Park.
 
Tekst: Szymon Bijak
Zdjęcia: Joanna Remisz

 

ZałącznikWielkość
PDF icon zwierzyniec.pdf496.74 KB
Podsumowanie
Region Roztocze
Województwo lubelskie
Miejscowość Zwierzyniec
Kategoria Miasta i miasteczka
Typ trasy Trasa piesza
Mapa
  • Trasa piesza
  • Miasta i miasteczka