W okolicach Grójca

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

okolice grojcaAni Grójec, ani jego okolice nie uchodzą za ciekawe tereny dla turystów. Mimo to pośród niezliczonych sadów jabłoniowych leży kilka miejscowości, które mogą pochwalić się niecodziennymi zabytkami.

Sady owocowe na południe od Warszawy rozciągają okolice grojcasię od Konstancina Jeziorny, przez Górę Kalwarię, Grójec aż po Białobrzegi i Warkę. Trudno znaleźć tu choćby skrawek lasu, nie wspominając już o cennym przyrodniczo terenie. W takim razie pozostają nam jeszcze zabytki, których w tym rejonie jest sporo. Część z nich to opuszczone pałace między Grójcem a Warką. Pozostałe koncentrują się na linii Grójec – Mogielnica.
 
Pierwszą wsią, o którą warto zahaczyć, jest Belsk Duży, siedziba gminy, której herbem jest jabłoń z owocami. W tej istniejącej już od XV wieku osadzie zachował się kościół klasycystyczny z lat 1776-79. Być może jego projektantem był warszawski architekt Hilary Szpilowski. Skromną świątynię wyróżnia wieża z nietypowym hełmem oraz malowidła we wnętrzu. Pochodzą one z czasów budowy kościoła i przedstawiają m.in. małego Mojżesza, Hagar na pustyni oraz historię Tobiasza. W medalionach z wieńców laurowych umieszczono wizerunki 12 apostołów. Poza ołtarzem i amboną stonowane kolorystycznie malowidła są praktycznie jedyną ozdobą świątyni.
 
Kilometr na zachód od Belska znajduje się Mała Wieś. Przy drodze stoi jeden z najcenniejszych pałaców klasycystycznych w Polsce (1783-86), który była niegdyś ośrodkiem rządowym. Na teren parku i do pałacu można wejść tylko ze specjalnym pozwoleniem. A warto – okolice grojcawewnątrz, jak mało gdzie, zachowały się kompletne dekoracje większości pomieszczeń. Wśród nich najciekawszymi są westybul (sień) – z potężnymi kolumnami i posągiem Diogenesa, Złoty Salon z lustrami, Sala Pompejańska z okrągłym kaflowym piecem oraz malowidłami z czasów budowy pałacu, czy Sala Warszawska.
 
Dla warszawiaków najciekawsza będzie z pewnością ta ostatnia, gdyż zachowały się w niej polichromie przedstawiające panoramy stolicy z przełomu XVIII i XIX wieku. Możemy przenieść się o dwa stulecia wcześniej i odnaleźć np. Zamek Królewski, katedrę czy kościół Sakramentek na Nowym Mieście. Uzupełnieniem dla malowideł warszawskich są przedstawienia portów i ruin w gabinecie na parterze, a także malowane drzwi pomiędzy pomieszczeniami. W medalionach rozlokowanych w różnych pokojach odnajdziemy także popiersia Arystotelesa, Homera, Platona i innych wybitnych Greków.
 
Pałac Walickich w Małej Wsi zaprojektował Hilary Szpilowski okolice grojcai jest to jedna z wcześniejszych realizacji tego architekta. Po raz pierwszy w Polsce zastosowano tu nowatorski układ pomieszczeń. Architekt odszedł od tradycyjnego układu amfiladowego (przejście z pomieszczenia do pomieszczenia) i zastosował korytarz pomiędzy dwoma ciągami pokoi. Z zewnątrz rezydencja nie wyróżnia się od typowych pałaców klasycystycznych z potężnym portykiem od frontu i uporządkowaną elewacją.
 
Mała Wieś przechodziła przez ręce wybitnych rodów magnackich: Rzewuskich, Zamoyskich, Lubomirskich i Morawskich. Obecnie należy do Urzędu Rady Ministrów. Jeśli nie uda nam się wejść do środka, możemy chociaż obejść park. Od strony wschodniej znajduje się potężna brama z rzeźbionymi panopliami (zbroje, hełmy i herby, sztandary). Zaraz za nią stoi niewielka kaplica – mauzoleum Aleksandra Walickiego, posła na Sejm Wielki, zmarłego w 1831 roku. Zastanawia wyjątkowo zły stan mauzoleum kontrastujący z pięknie utrzymanym pałacem.
 
Niedaleki Błędów założony został w XVII wieku przez rodzinę Błędowskich. Później wieś należała do Walickich, a w 1827 roku stała się osadą fabryczną. Właściciele Błędowa – Karol Zgórski i Karl Daim z Wiednia wytwarzali tu wyroby z jedwabiu oraz… piwo na angielskiej licencji Johna Balla z Londynu. W następnych latach fabryka stała się filią zakładów żyrardowskich. Z tych czasów okolice grojcapochodzi kościół parafialny Opieki św. Józefa. Wzniesiono go w latach 1882-84 według projektu D. Prussaka w stylu neobarokowym. Świątynię wyróżnia centralnie umieszczona potężna wieża.
 
Znacznie ciekawszy jest jednak kościół św. Prokopa Oracza zbudowany w latach 1935-38 na wzór świątyń pochodzących z okolic Zakopanego. Jego autor, Jan Koszczyc-Witkiewicz był jednym z twórców stylu „zakopiańskiego”, świątyń, których kamienna architektura z granitowym detalem kojarzyć się może z górskim schroniskiem bądź nowoczesnym kościołem z Podhala. Ten sam architekt zaprojektował także drewniane wykończenie wnętrza kościoła - drewnianą podłogę, drewniane żyrandole (!) i strop… - .
 
Około 5 km na wschód od Błędowa leżą Łęczeszyce, miejscowość od połowy XVII wieku należąca do paulinów z Jasnej Góry. Sprowadził ich tu okolice grojcalokalny magnat Mikołaj Boglewski z Boglewic i ufundował w 1640 kościół, a 15 lat później także i klasztor. Pierwotne budynki zbudowane były z drewna, toteż nie wytrzymały pożaru pod koniec wieku. W 1724 roku na nowo zbudowano kościół ze środków Konstantego Moszyńskiego, przeora jasnogórskiego. Ta skromna i elegancka świątynia stoi do dzisiaj.
 
Największą atrakcją kościoła są malowane późnobarokowe ołtarze – główny oraz boczne. Poświęcono je: MB Częstochowskiej, św. Barbarze, św. Tekli, św. Janowi Nepomucenowi i św. Pawłowi eremicie. Każdy z nich wyróżnia się niezwykle bogatą dekoracją oraz… iluzyjnością. Kiedy się podchodzi do dowolnego z ołtarzy, wydaje się, że jest on trójwymiarowy. W głównym zastosowano jeszcze efekt kotary – tak jakby dało się ołtarz zasłonić…
 
okolice grojcaWłaściwie w tym miejscu można by wrócić do Belska Dużego, gdyby nie Lewiczyn, w którym stoi drewniany kościół św. Wojciecha, obecnie zaś Sanktuarium MB Pocieszycielki Strapionych. Dzisiejsza świątynia pochodzi z 1606 roku i jest fundacją Prokopa Oborskiego, podstolego czerskiego. Kościół przechodził wiele remontów, m.in. w XVII wieku oraz w latach 1884-85 i 1935. Nie wygląda więc na taki stary, jakim jest w rzeczywistości.
 
Wśród barokowego wyposażenia z XVII i XVIII wieku wyróżnia się obraz MB Śnieżnej, koronowany już w 1678 roku. Sukienki (ozdoby) do niego wykonał warszawski złotnik Grigel. Drugim wartym zobaczenia obrazem jest przedstawienie św. Izydora Oracza z 1668 roku. W jego tle malarz – Erazm Wąsowski – umieścił sceny z życia świętego. Oba malowidła z Lewiczyna należą do najstarszych na południowym Mazowszu.
 
Po drugiej stronie drogi z Warszawy do Krakowa stoją jeszcze zrujnowane pałacyki i dwory, które możemy odkryć, podróżując z dokładną mapą. Jak do nich trafić, opiszemy niedługo w dziale „Zapomniane miejsca”.
 
Informacje praktyczne:
Wszystkie opisane miejscowości leżą w powiecie grójeckim, 60-70 km na południe z Warszawy trasą nr 7 na Kraków i potem nr 728 na Końskie. Wsie znajdują się w okolicy do 6 km od siebie. Trasę można też pokonać rowerem (ok. 25 km pętla z Belska Dużego). Kościoły w Łęczeszycach i w Błędowie są zwykle otwarte. Na zwiedzanie pałacu w Małej Wsi trzeba się umówić: tel. (0 48) 661 19 89.
 
Tekst i zdjęcia: Jakub Jagiełło

 

 

ZałącznikWielkość
PDF icon grojec.pdf465.14 KB
Podsumowanie
Region Mazowsze
Województwo mazowieckie
Miejscowość Grójec
Kategoria Okolice Warszawy
Typ trasy Trasa rowerowa, Trasa samochodowa
Mapa
  • Trasa rowerowa
  • Trasa samochodowa
  • Okolice Warszawy