Zapomniane miejsca: synagoga w Wodzisławiu

Wersja do wydrukuWersja do wydruku

wodzisław synagogaPrzed wojną w Wodzisławiu – niewielkim miasteczku na południe od Jędrzejowa, mieszkali niemal wyłącznie Żydzi. Służyła im potężna XVII wieczna synagoga, będąca od 20 lat w stanie ruiny. Dziś mało kto ją odwiedza.

Historia miasteczka sięga wodzisław synagogapoczątku XIV wieku. Miejscowość prawdopodobnie założył Władysław Łokietek pod nazwą Włodzisław, nadając jej ok. 1317 roku prawa miejskie. Tereny te pozostawały w domenie królewskiej również za panowania Kazimierza Wielkiego, który miał zapisać je w testamencie trzem braciom, synom Zbigniewa.

W XVI wieku Wodzisław należał już do rodu Lanckorońskich. Wtedy też rozpoczął się napływ ludności żydowskiej, którzy stanowili niemały odsetek mieszkańców. Drugą potężną grupą religijną byli kalwiniści, jako że w drugiej połowie XVI wieku wielu okolicznych szlachciców zmieniło wyznanie. Jednak już na początku XVII wieku Wodzisław przestał być ostoją zreformowanego kultu. Miejscowy zbór, w którym funkcję pastora sprawował jeden z autorów przekładu Biblii Brzeskiej Marcin Krowicki, został zamieniony na kościół katolicki.

Żydzi natomiast przebywali w niewielkim świętokrzyskim miasteczku do II wojny światowej. W końcu XVIII wieku żyło ich tutaj ok. 1 tysiąca (na 2 tysiące mieszkańców). Liczba te zdecydowanie zwiększała się w następnym stuleciu do 70-75% ogółu mieszkańców. Tutejszemu osadnictwu nie przeszkodził pożar całej miejscowości w 1865 roku, ani odebranie praw miejskich cztery lata później w odwecie za udział regionu w Powstaniu Styczniowym.

wodzisław synagogaPodczas II wojny światowej, w 1940 roku w Wodzisławiu powstało getto, a większość miejscowych żydów wywieziono dwa lata później do obozu w Treblince (ok. 3 tysięcy osób). Pozostałą ludność żydowską (318 osób) rozstrzelano na pobliskim cmentarzu. Dziś Wodzisław jest niewielką miejscowością położoną przy drodze Kraków-Warszawa, ale z rzadka odwiedzaną przez podróżnych.

Wodzisławska synagoga powstała prawdopodobnie w 1 połowie XVII wieku, choć wcześniej istniały teorie, że budynek pierwotnie pełnił funkcje zboru kalwińskiego. Hipotez tych nie potwierdziły badania. W latach 40. XVIII wieku przebudowano bożnicę, dodając sklepienie babińca. Zbudowana wtedy synagoga funkcjonowała aż do 1939 roku, kiedy Niemcy przerobili ją na magazyn. Po wojnie z kolei budynek funkcjonował jako spichlerz. Nie udały się próby podjęcia remontu w 1975 i urządzenia tu domu kultury. W 1987 roku zawalił się dach budynku i od tej chwili synagoga pozostaje w stanie ruiny. W zeszłym roku na zabezpieczenie budynku przeznaczono 200 tys. zł, ale w lutym 2008 roku prace jeszcze się nie zaczęły.

Bożnicę zbudowano z lokalnie wydobywanego wapienia oraz cegły, na planie prostokąta. Wnętrze podzielono na salę główną, być może z czterema filarami pośrodku (podział na 9 pól jest typowy dla XVII-XVIII wiecznych synagog), oraz na przedsionek, w którym znajdował się babiniec oraz pomieszczenia kahału (gminy żydowskiej). W sali głównej zachowały się ślady bimy, ale trudno je dziś odnaleźć ze względu na gruz zalegający wewnątrz ruin. Zewnętrzną bryłę budynku urozmaicają potężne przypory, podtrzymujące kamienne ściany, a także wykroje okien o różnych kształtach i kamienny portal zachodni. wodzisław synagoga

Informacje praktyczne:

Wodzisław leży w woj. świętokrzyskim, w pow. jędrzejowskim, ok. 16 km na południe od Jędrzejowa przy drodze nr 7 Kraków-Warszawa. Synagoga leży w centrum miejscowości. Budynek jest ogrodzony siatką, więc lepiej nie ryzykować wchodzenia do środka.

Tekst i zdjęcia: Jakub Jagiełło

Zapomniane miejsca Świętokrzyskie

Więcej o podobnych zabytkach dowiesz się z naszego nowego przewodnika "Zapomniane miejsca Świętokrzyskie"

 

 

ZałącznikWielkość
PDF icon wodzislaw.pdf286.98 KB
Podsumowanie
Region Małopolska
Województwo świętokrzyskie
Miejscowość Wodzisław, świętokrzyskie
Kategoria Zapomniane miejsca
Mapa
  • Zapomniane miejsca