Pałac w Podzamczu należy do najważniejszych rezydencji ziemiańskich dawnej ziemi garwolińskiej. Jego obecna historia zaczęła się po zniszczeniu wcześniejszej siedziby podczas bitwy maciejowickiej w 1794 roku. Na jej fundamentach Stanisław Kostka hrabia Zamoyski wzniósł na początku XIX wieku nowy, klasycystyczny pałac, prawdopodobnie według projektu Fryderyka Alberta Lessla. Budowę ukończono około 1806 roku.
Zamoyski nie ograniczył się do samej rezydencji. Wokół niej założył park krajobrazowy, stworzył cegielnię, gorzelnię, browar, fabryczkę tkacką oraz szkołę rolniczą. Podzamcze stało się wówczas nie tylko siedzibą rodu, ale także ważnym ośrodkiem gospodarczym i edukacyjnym. W 1837 roku dobra przejął jego syn, Stanisław Kostka „młodszy”, który rozwinął miejscowe gospodarstwo. Folwarki Podzamcze i Maciejowice słynęły m.in. z hodowli bydła i owiec.
Pełny tekst o tym pałacu, archiwalne zdjęcia, ponad 20 innych rezydencji w naszym przewodniku:
Pod koniec XIX wieku majątek przeszedł na Andrzeja Przemysława Konstantego Zamoyskiego. W tym czasie Podzamcze zasłynęło z ogromnej szkółki leśno-ogrodniczej prowadzonej przez Feliksa Rożyńskiego. W 1914 roku obejmowała ona 135 ha i miała aż 50 milionów sadzonek eksportowanych daleko poza granice Królestwa Polskiego. W pałacu bywali przedstawiciele arystokracji, ludzie kultury i polityki; z miejscem związany był także Stefan Żeromski.
W czasie II wojny światowej dawnym majątkiem zarządzał Franciszek Józef hrabia Zamoyski jako Liegenschaftsführer, mieszkając w pałacu wraz z rodziną. Po 1945 roku dobra upaństwowiono w ramach reformy rolnej. Utworzono tu Państwowe Gospodarstwo Rolne o profilu ogrodniczym, później Gospodarstwo Ogrodnicze Skarbu Państwa „Podzamcze”, a następnie Hodowlę Zarodową Zwierząt Podzamcze. W latach 90. pałac z parkiem przekazano gminie Maciejowice. Po przemianach ustrojowych o zwrot wystąpiła rodzina Zamoyskich; w 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny przywrócił im prawo własności. Obecnie pałac jest nieużytkowany i popada w ruinę.
Rezydencja jest murowanym, piętrowym budynkiem o klasycystycznym charakterze. Ma prostokątny rzut, dziewięcioosiową fasadę i ganek wsparty na dwóch parach filarów. Przyziemie i naroża są boniowane, elewację wieńczy schodkowa attyka. Od ogrodu uwagę zwraca niesymetryczna fasada z balkonem wspartym na filarach. W murach zachowały się kule armatnie, wmurowane jako pamiątka bitwy maciejowickiej.
fot. Jakub Jagiełło
O tym miejscu przeczytasz także w innych przewodnikach:
