Podwilcze pałac

Pałac w Podwilczu, położony około 14 km na południowy zachód od Białogardu, jest jednym z najciekawszych zabytków architektury rezydencjonalnej Pomorza Zachodniego. Malownicza budowla o neogotyckich szczytach, wieżyczkach i ostrołukowych oknach powstała w wyniku przebudowy starszej siedziby szlacheckiej. Od kilkudziesięciu lat pozostaje nieużytkowana i stopniowo popada w ruinę.

Historia pałacu

Pierwsza wzmianka o Podwilczu pochodzi z 1362 roku. Wieś była wówczas własnością pomorskiego rodu von Podewils, spokrewnionego z książętami Pomorza Zachodniego. Rodzina utrzymywała się w posiadaniu majątku przez ponad pięć stuleci, chociaż w XVIII wieku część dóbr przejściowo przeszła w ręce von Wendlandów.

Murowany dwór mógł powstać już pod koniec XVII wieku. W 1720 roku majątek odziedziczył Franz Wilhelm von Podewils, a w 1804 roku Samuel Christian von Podewils ponownie skupił dobra w rękach rodziny.

Tekst opracowany na podstawie naszego przewodnika: Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie: część południowo-wschodnia autorstwa Michała Piotrowskiego i Marcina Tymińskiego. Przewodnik można zakupić w księgarni Wydawnictwa CM.

Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie
Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie

Przełomowym wydarzeniem było nabycie Podwilcza około 1890 roku przez Maxa Ernsta von Hewalda, gospodarza spod Berlina, który otrzymał tytuł szlachecki za wsparcie domu sierot w Lipsku. W 1895 roku nowy właściciel przeprowadził gruntowną przebudowę rezydencji, nadając jej formę eklektyczną z dominującymi elementami neogotyku. Datę przebudowy oraz inicjał właściciela umieszczono na budowli.

Hewald rozbudował również folwark. Powstały nowe zabudowania gospodarcze, szkoła, a także gorzelnia. Po jego śmierci w 1908 roku majątek przeszedł ostatecznie w ręce Gustava von Holtzendorffa, zmarłego w 1941 roku. Posiadłością zarządzała następnie wdowa po nim, Maria z domu von Podewils. Syn i zięć właścicieli trafili do obozu koncentracyjnego w związku z podejrzeniami o udział w spisku przeciwko Adolfowi Hitlerowi.

Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac

Architektura i założenie pałacowe

Pałac jest budowlą murowaną z cegły, otynkowaną, założoną na planie litery L. Składa się z piętrowego korpusu głównego oraz skrzydła północnego, dobudowanego podczas przebudowy w 1895 roku.

Najbardziej efektowna jest fasada wschodnia z ostrołukowym portalem wejściowym, dekoracyjnymi szczytami, krenelażem i wieżyczkami. Dachy pokryto łupkiem. Wnętrza wyróżniały się bogatym wyposażeniem: drewnianą klatką schodową z rzeźbionymi balustradami, boazeriami, kamiennymi kominkami, belkowymi stropami i dekoracjami stiukowymi. Część tych elementów pochodziła jeszcze ze starszej rezydencji.

Budynek otacza rozległy park krajobrazowy, liczący ponad 20 hektarów. Zachowały się w nim pozostałości cmentarza rodowego. Do pałacu prowadzi reprezentacyjny podjazd przez ozdobną bramę, a park otacza kamienny mur. W sąsiedztwie znajdują się dawne zabudowania folwarczne.

Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac
Podwilcze pałac

Losy powojenne i stan obecny

W 1945 roku majątek zajęła Armia Czerwona. Po przekazaniu budynku polskiej administracji urządzono w nim w 1954 roku dom dziecka. Przeprowadzona wówczas adaptacja doprowadziła do usunięcia znacznej części historycznego wyposażenia i dekoracji.

Pod koniec lat 60. XX wieku pałac użytkowały Wojska Obrony Terytorialnej Kraju. W 1972 roku obiekt przejął Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi z Polkowic, organizując w nim kolonie letnie dla dzieci pracowników. W 1981 roku rezydencję przekazano gminie Białogard, która w 1987 roku sprzedała ją prywatnemu właścicielowi.

Od tego czasu budynek systematycznie niszczał. Uszkodzenia dachu, zawilgocenie murów, brak stolarki okiennej i postępująca degradacja ścian doprowadziły do poważnego zagrożenia konstrukcji. Narodowy Instytut Dziedzictwa określił stan pałacu jako ruinę grożącą zawaleniem.

Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków, lecz mimo ochrony konserwatorskiej nie doczekał się kompleksowego remontu. W latach 2025–2026 jego stan stał się przedmiotem interwencji Fundacji Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, która występowała do służb konserwatorskich i organów nadzoru budowlanego o kontrolę oraz działania zabezpieczające.

Pałac w Podwilczu można oglądać wyłącznie z zewnątrz. Ze względu na zły stan techniczny i prywatną własność nie jest udostępniony do zwiedzania.

Zdjęcia: Marcin Tymiński

Tekst opracowany na podstawie naszego przewodnika: Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie: część południowo-wschodnia autorstwa Michała Piotrowskiego i Marcina Tymińskiego. Przewodnik można zakupić w księgarni Wydawnictwa CM.

Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie
Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie

Related Posts