Pałac w Podwilczu, położony około 14 km na południowy zachód od Białogardu, jest jednym z najciekawszych zabytków architektury rezydencjonalnej Pomorza Zachodniego. Malownicza budowla o neogotyckich szczytach, wieżyczkach i ostrołukowych oknach powstała w wyniku przebudowy starszej siedziby szlacheckiej. Od kilkudziesięciu lat pozostaje nieużytkowana i stopniowo popada w ruinę.
Historia pałacu
Pierwsza wzmianka o Podwilczu pochodzi z 1362 roku. Wieś była wówczas własnością pomorskiego rodu von Podewils, spokrewnionego z książętami Pomorza Zachodniego. Rodzina utrzymywała się w posiadaniu majątku przez ponad pięć stuleci, chociaż w XVIII wieku część dóbr przejściowo przeszła w ręce von Wendlandów.
Murowany dwór mógł powstać już pod koniec XVII wieku. W 1720 roku majątek odziedziczył Franz Wilhelm von Podewils, a w 1804 roku Samuel Christian von Podewils ponownie skupił dobra w rękach rodziny.
Tekst opracowany na podstawie naszego przewodnika: Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie: część południowo-wschodnia autorstwa Michała Piotrowskiego i Marcina Tymińskiego. Przewodnik można zakupić w księgarni Wydawnictwa CM.

Przełomowym wydarzeniem było nabycie Podwilcza około 1890 roku przez Maxa Ernsta von Hewalda, gospodarza spod Berlina, który otrzymał tytuł szlachecki za wsparcie domu sierot w Lipsku. W 1895 roku nowy właściciel przeprowadził gruntowną przebudowę rezydencji, nadając jej formę eklektyczną z dominującymi elementami neogotyku. Datę przebudowy oraz inicjał właściciela umieszczono na budowli.
Hewald rozbudował również folwark. Powstały nowe zabudowania gospodarcze, szkoła, a także gorzelnia. Po jego śmierci w 1908 roku majątek przeszedł ostatecznie w ręce Gustava von Holtzendorffa, zmarłego w 1941 roku. Posiadłością zarządzała następnie wdowa po nim, Maria z domu von Podewils. Syn i zięć właścicieli trafili do obozu koncentracyjnego w związku z podejrzeniami o udział w spisku przeciwko Adolfowi Hitlerowi.



Architektura i założenie pałacowe
Pałac jest budowlą murowaną z cegły, otynkowaną, założoną na planie litery L. Składa się z piętrowego korpusu głównego oraz skrzydła północnego, dobudowanego podczas przebudowy w 1895 roku.
Najbardziej efektowna jest fasada wschodnia z ostrołukowym portalem wejściowym, dekoracyjnymi szczytami, krenelażem i wieżyczkami. Dachy pokryto łupkiem. Wnętrza wyróżniały się bogatym wyposażeniem: drewnianą klatką schodową z rzeźbionymi balustradami, boazeriami, kamiennymi kominkami, belkowymi stropami i dekoracjami stiukowymi. Część tych elementów pochodziła jeszcze ze starszej rezydencji.
Budynek otacza rozległy park krajobrazowy, liczący ponad 20 hektarów. Zachowały się w nim pozostałości cmentarza rodowego. Do pałacu prowadzi reprezentacyjny podjazd przez ozdobną bramę, a park otacza kamienny mur. W sąsiedztwie znajdują się dawne zabudowania folwarczne.



Losy powojenne i stan obecny
W 1945 roku majątek zajęła Armia Czerwona. Po przekazaniu budynku polskiej administracji urządzono w nim w 1954 roku dom dziecka. Przeprowadzona wówczas adaptacja doprowadziła do usunięcia znacznej części historycznego wyposażenia i dekoracji.
Pod koniec lat 60. XX wieku pałac użytkowały Wojska Obrony Terytorialnej Kraju. W 1972 roku obiekt przejął Kombinat Górniczo-Hutniczy Miedzi z Polkowic, organizując w nim kolonie letnie dla dzieci pracowników. W 1981 roku rezydencję przekazano gminie Białogard, która w 1987 roku sprzedała ją prywatnemu właścicielowi.
Od tego czasu budynek systematycznie niszczał. Uszkodzenia dachu, zawilgocenie murów, brak stolarki okiennej i postępująca degradacja ścian doprowadziły do poważnego zagrożenia konstrukcji. Narodowy Instytut Dziedzictwa określił stan pałacu jako ruinę grożącą zawaleniem.
Obiekt znajduje się w rejestrze zabytków, lecz mimo ochrony konserwatorskiej nie doczekał się kompleksowego remontu. W latach 2025–2026 jego stan stał się przedmiotem interwencji Fundacji Ochrony Dziedzictwa Kulturowego, która występowała do służb konserwatorskich i organów nadzoru budowlanego o kontrolę oraz działania zabezpieczające.
Pałac w Podwilczu można oglądać wyłącznie z zewnątrz. Ze względu na zły stan techniczny i prywatną własność nie jest udostępniony do zwiedzania.
Zdjęcia: Marcin Tymiński
Tekst opracowany na podstawie naszego przewodnika: Zapomniane miejsca Zachodniopomorskie: część południowo-wschodnia autorstwa Michała Piotrowskiego i Marcina Tymińskiego. Przewodnik można zakupić w księgarni Wydawnictwa CM.
