Pałac w Unii, położony w powiecie słupeckim, w gminie Strzałkowo, należy do tych wielkopolskich rezydencji, które mimo znacznej klasy architektonicznej pozostają dziś obiektami zapomnianymi i opuszczonymi. Wcześniej istniał tu niewielki dwór z początku XIX wieku, znany m.in. z fotografii opublikowanej przez L. Durczykiewicza w książce Dwory polskie w Wielkim Księstwie Poznańskiem. Na jego miejscu w 1920 roku rodzina Chrzanowskich wzniosła nową, okazałą siedzibę. Projekt przygotował Kazimierz Ruciński, jeden z ważniejszych wielkopolskich architektów pierwszej połowy XX wieku. Za inicjatora budowy pałacu uznaje się Tadeusza Chrzanowskiego. W 1926 roku majątek w Unii obejmował 388 hektarów.
Więcej zapomnianych miejsc z Wielkopolski znajdziesz w naszym przewodniku:
Czas świetności rezydencji przerwała II wojna światowa. Pałac został zajęty przez Niemców, a dotychczasowych mieszkańców usunięto. Po 1945 roku majątek przeszedł na własność Skarbu Państwa, podobnie jak wiele dawnych siedzib ziemiańskich w Wielkopolsce. Budynek utracił funkcję reprezentacyjnego domu rodzinnego i został zaadaptowany na mieszkania. Takie użytkowanie, choć pozwoliło mu przetrwać pierwsze powojenne dekady, zwykle wiązało się z licznymi przeróbkami i stopniową degradacją wnętrz.
Od lat 90. XX wieku pałac stoi opuszczony. Istniał projekt urządzenia w nim ośrodka rehabilitacji dla górników, jednak przemiany ustrojowe sprawiły, że planu nie zrealizowano. Na przełomie 2017 i 2018 roku właściciel obiektu, Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa w Poznaniu, przeprowadził prace zabezpieczające. Nie zmienia to jednak faktu, że pałac nadal czeka na realne zagospodarowanie.
Architektonicznie jest to budowla efektowna i starannie zakomponowana. Wzniesiono ją na planie prostokąta. Pałac jest podpiwniczony, z dwukondygnacyjnym korpusem głównym oraz dwoma parterowymi skrzydłami bocznymi nakrytymi płaskimi dachami. Najbardziej reprezentacyjny element fasady stanowi centralny ryzalit z eleganckim portykiem arkadowym, otwierającym się na podjazd. Na drugiej kondygnacji ganek przechodzi w taras, a całość wieńczy łukowaty szczyt z kartuszem herbowym Nowina. Korpus i skrzydła zdobią balustradowe attyki, natomiast elewację ogrodową urozmaicają narożne wieżyczki z cebulastymi hełmami. Z dawnego bogatego wystroju zachowały się jedynie fragmenty sztukaterii.
