Pałac w Małej Wsi należy do najcenniejszych rezydencji klasycystycznych Mazowsza. Powstał w latach 1783–1786 z inicjatywy Bazylego Walickiego herbu Łada, wojewody rawskiego, doradcy ekonomicznego i zaufanego stronnika króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Walicki, wykorzystując posag żony Róży z Nieborskich, przekształcił Małą Wieś w centrum swojego gospodarstwa, a nową rezydencję wzniósł na miejscu dawnego drewnianego dworu Zbierzchowskich. Ranga pałacu była od początku wyjątkowa: już w 1787 roku odwiedził go Stanisław August, który miał z uznaniem podziwiać nową siedzibę gospodarza.
Po Walickich majątek przechodził przez ręce ich spadkobierców i rodzin skoligaconych: Rzewuskich, Zamoyskich, Lubomirskich i Morawskich. W XIX wieku Mała Wieś stała się ważnym ośrodkiem życia ziemiańskiego i społecznego. Szczególnie zapisał się Tadeusz Lubomirski, powstaniec styczniowy, zesłaniec i działacz społeczny, inicjator szkół, czytelni oraz kas oszczędnościowo-kredytowych. W XX wieku z pałacem związany był Zdzisław Lubomirski, prezydent Warszawy, regent Królestwa Polskiego i senator II RP. Ostatni przedwojenni właściciele, Julia z Lubomirskich i Tadeusz Morawski, unowocześnili gospodarkę, rozwijając sadownictwo. Podczas II wojny światowej prowadzili tu działalność konspiracyjną i ukrywali Żydów.
Pełny tekst o tym pałacu, archiwalne zdjęcia, ponad 60 innych rezydencji w naszym przewodniku:
Po 1945 roku pałac odebrano rodzinie Morawskich na mocy reformy rolnej. Utracono wówczas część wyposażenia, obrazy i księgozbiór Biblioteki Małowiejskiej. Obiekt mieścił szkołę, muzeum powiatowe i Instytut Hodowli Ziemniaka, a od 1947 roku służył Ministerstwu Spraw Zagranicznych, później Urzędowi Rady Ministrów, jako letnia rezydencja premierów. Rodzina Morawskich odzyskała majątek w 2008 roku. W 2013 roku pałac kupili Leszek i Wiesława Barańscy, a po gruntownym remoncie zabytek przekształcono w centrum hotelowo-usługowe ze SPA, restauracją i herbaciarnią.
Pałac jest piętrową budowlą klasycystyczną, nakrytą dachem czterospadowym, z czterokolumnowym portykiem i herbem Łada w tympanonie. Szczególną wartość mają zachowane wnętrza z dekoracjami malarskimi, w tym Sala Warszawska z panoramą stolicy oraz Sala Pompejańska. Założenie uzupełniają cztery oficyny i park, częściowo przekształcony w XIX wieku w stylu angielskim.
Fotografie: Nina Herzberg-Zielezińska
